Ses Bozuklukları ve Ses Kısıklığı Neden Olur? Ses terapisinin bize faydaları nelerdir?

Ses kısıklığı olan bireyler bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurur ve uzman tarafından videostroboskopi, laringoskopi gibi aletler kullanılarak gırtlakta yapısal veya işlevsel herhangi bir bozukluk olup olmadığı araştırılır. Uzman hekim hastalığın tanısını koyar ve sorunun cerrahi ve/ veya ses terapisi metotlarından hangisi ile tedavi edilmesi gerektiğine karar verir.

Ses terapisi kimler tarafından yapılır?

Ses terapisi, yalnızca üniversitelerin sağlık bilimleri fakültelerindeki 4 yıllık dil ve konuşma terapisi lisans programından veya dil ve konuşma terapisi alanında yüksek lisans veya doktora programından mezun olmuş dil ve konuşma terapistleri tarafından yapılabilir.

29007 sayılı Resmi Gazete yayınlanan “Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” EK1 ve EK1/B maddelerinde ‘Ses Terapisi’ sağlık meslek mensubu olarak dil ve konuşma terapistlerinin görevleri arasında tanımlanmıştır. Bu nedenle ses terapisi için gidilmesi gereken uzmanın mezun olduğu fakülte ve bölümler iyi araştırılarak seçim yapılmalıdır.

Ses Terapisi şan dersi değildir, meslek yasası gereği konservatuvar veya müzik öğretmenliği eğitimi almış eğitmenler tarafından yapılamaz.

Konuşma sesine yönelik terapi ile şarkı sesini eğitmek ayrı şeylerdir. Önce konuşma sesi, ses terapisi ile bu konuda uzman bir dil ve konuşma terapisti tarafından düzeltilir. Ardından şarkı sesi , şan eğitimi ile şan eğitmeni tarafından çalıştırılır. Patolojik sese verilen şan eğitimi ile sağlıklı sese verilen şan eğitimi de farklıdır. Patolojik sese verilen şan eğitimleri de bu konuda uzman olan şan eğitmenleri tarafından verilmelidir.

Ses terapisi ve sesin değerlendirilmesi

Dil ve konuşma terapisti, ses kısıklığı veya şikayeti yaşayan bireyleri algısal ve akustik ve/veya aerodinamik analizlerle değerlendirerek sesin kalite, perde ve şiddet gibi özelliklerini ortaya koyar. Bireyin ses kullanımını farklı ortamlarda değerlendirerek kişinin yaptığı ses suiistimalinin nedenini bulmaya çalışır. İlk görüşmede hastadan ayrıntılı bir öykü alarak sesini olumsuz yönde etkileyen tüm yanlış kullanımları belirler. Hastanın medikal öyküsü ayrıntılı olarak dinlenir ve şikayetin başlangıcı ve seyrine dair bilgi elde edilir. Dil ve konuşma terapisti, hastanın duygusal durumuna dair bilgi edinir ve yaşanılan ses bozukluğu şikayetinin stres ve psikojenik durum kaynaklı olup olmadığını araştırır. Yapılan ayrıntılı değerlendirmenin ardından her hastanın tanısına ve özelliklerine uygun bir ses terapisi programı hazırlanır ve hastayı terapi süreci hakkında bilgilendirilir. Terapi sürecinin sonunda tekrar akustik ve/veya aerodinamik ses ölçümleri alarak tedavi öncesi-sonrası sonuçlar karşılaştırılır ve hastaya gerekli açıklama yapılır.

Akustik Ses Analizi

Akustik ses analizinde hastaların ses üretim işlevleri indirekt olarak değerlendirilir. Ses telleri bu analizde doğrudan görüntülenmez, ancak ses tellerinin titreşim özelliklerine ilişkin bilgi edinir. Ses terapisinin gidişatı ve işe yararlığı konusunda objektif bilgi verir.

Kliniğimiz bünyesinde ses bozukluklarının değerlendirilmesi ve terapi süreci için Computerize Speech Lab ve Visi-Pitch analiz sistemleri kullanılmaktadır.

Aerodinamik Ölçümler

Aerodinamik ölçümler ses üretiminde kullanılan hava volümü ve hava akımı miktarını ölçer. Ses tellerinin titreşimi ses tellerinin bir araya gelmesi, subglotik basınç, ve glotisteki hava akımı sayesinde olur. Dolayısıyla, hava volümü ve akımı ölçümleri; hastaların  fonasyon için gerekli hava akımını düzenleyerek laringeal mekanizmayı uygun bir şekilde kullanıp kullanmadığına dair bilgi verir.

Kliniğimizde aerodinamik ölçümler için Phonatory Aerodynamic System (PAS) kullanılmaktadır.

Ses Suistimali

Ses suiistimali daha çok yaşam tarzı ve kişisel faktörlerle ilişkilidir. Yoğun ses üretimi gerektiren aktivitelere katılmak, profesyonel ses kullanıcısı( öğretmen, spor antrenörü, şarkıcı) olmak ses sağlığının bozulması açısından risk faktörüdür.

Sigara kullanımı ses tellerinin hassas dokusuna zarar veren ve ses sağlığını olumsuz yönde etkileyen alışkanlıklardan biridir.

Yoğun konuşmak, gürültülü ortamlarda konuşmak, şarkı söylerken uygun olmayan vokal teknikler kullanmak, boğaz temizleme davranışı ve kronik öksürük ses tellerine zarar veren diğer davranışlar arasındadır. Tüm bu zarar verici davranışlar; gırtlakta, ses tellerinde doku değişikliğine neden olarak ses bozukluğu yaratabilir.